Nowa publikacja pt. “Złote kajdany. Standard złota i Wielki Kryzys 1919 –1939"

Nakładem Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego ukazała się monografia autorstwa Barry’ego Eichengreena pt. „Złote kajdany. Standard złota i Wielki Kryzys 1919–1939”. Książka B. Eichengreena jest ważna i godna uwagi, gdyż prezentuje konsensus badaczy w istotnym obszarze, w którym przedtem przez kilkadziesiąt lat dominowały ostre kontrowersje. Prezentowany w książce konsensus przyniósł fundamentalną zmianę w rozumieniu źródeł Wielkiego Kryzysu i zakwestionowanie wielu poglądów szeroko przedtem podzielanych przez ekonomistów. Tezy tej ogłoszonej przed 30 laty książki jak dotąd wytrzymały próbę czasu i nie są generalnie w środowiskach fachowych kwestionowane. Jednakże w polskim obiegu intelektualnym książka prawie nie funkcjonuje i wykształcone osoby niejednokrotnie powtarzają tezy, które B. Eichengreen określił słowami „Nic nie jest bardziej sprzeczne z empirycznym świadectwem”.

W październiku 2022 roku Ben Bernanke otrzymał Nagrodę im. Nobla z ekonomii za swój wkład w wyjaśnienie mechaniki Wielkiego Kryzysu. Kilkanaście lat wcześniej, w okolicznościowym wykładzie, B. Bernanke mówił, że przez kilkadziesiąt lat badacze nie byli w stanie uzgodnić wspólnego i przekonującego wyjaśnienia przyczyn Wielkiego Kryzysu. Do osiągnięcia szerokiego konsensusu w tej sprawie doszło dopiero po pół wieku, gdy w latach 1980. Historycy gospodarczy przestali koncentrować swoją uwagę na USA i przeanalizowali przyczyny różnic w przebiegu Wielkiego Kryzysu, jakie wystąpiły między różnymi krajami. Okazało się, że przebieg kryzysu wiązał się ściśle z funkcjonowaniem międzynarodowego systemu monetarnego opartego a złocie, zwanego standardem złota. B. Bernanke mówił:

• Być może najbardziej fascynującym odkryciem wynikającym z szerszego, międzynarodowego zainteresowania badaczy było stwierdzenie ścisłego związku między stopniem przywiązania do standardu złota a głębokością załamania gospodarki. Zwłaszcza im dłużej dany kraj pozostawał w systemie standardu złota, tym głębsze było załamanie gospodarki i dłużej trzeba było czekać na ożywienie [Bernanke, 2004].

Fragment Przedmowy

[…] Książka Złote kajdany nie tylko rekonstruuje wydarzenia historyczne, ale także rzuca światło na współczesne problemy gospodarcze. Jest ostrzeżeniem przed nostalgicznym idealizowaniem przeszłych systemów, takich jak standard złota, i zachętą do głębszego zrozumienia ich ograniczeń oraz przyczyn upadku. Eichengreen podkreśla, że polityka gospodarcza musi być dostosowana do rzeczywistych warunków, a nie do wyidealizowanych wzorców historycznych. […] Analiza Eichengreena pomogła zrozumieć, jak międzynarodowe systemy walutowe wpływają na stabilność finansową w warunkach globalizacji. […] Książka wpłynęła także na debatę o kosztach i korzyściach związanych z rolą dolara amerykańskiego jako globalnej waluty rezerwowej. Eichengreen pokazał, jak złoto jako rezerwa ograniczało działania polityczne, co skłoniło do refleksji nad potencjalnymi problemami nadmiernej zależności od dolara. Badacze, analizując np. efekty polityki fiskalnej i monetarnej w warunkach kryzysowych, często odnoszą się do pracy Eichengreena. Książka jest cytowana w badaniach nad kryzysami wschodzących rynków, problemami związanymi z zadłużeniem w obcej walucie oraz skutkami reżimów kursowych w obliczu globalnych szoków.

Dr hab. Łukasz Goczek, prof. UW

Monografia

Zachęcamy do zapoznania się z całą monografią

• Eichengreen B. (2024). Złote kajdany. Standard złota i Wielki Kryzys, 1919–1939. Warszawa: Polskie Towarzystwo Ekonomiczne

Artykuły i recenzje

• Rafał Woś (2025), Kiedyś standard złota, dziś strefa euro. Ale kajdany te same
• Stefan Kawalec (2023). Dlaczego trzeba wydać w Polsce książkę Barry’ego Eichengreena Golden Fetters: The Gold Standard and the Great Depression 1919–1939 (Złote kajdany. Standard złota i Wielki Kryzys 1919–1939)?

Debaty na temat książki

• Czwartek u Ekonomistów pt. "Jaki pieniądz?" - dyskusja wokół polskiego wydania książki B. Eichengreene'a "Golden Fetters"

• Nagranie z seminarium pt. "Jaki pieniądz?" - dyskusja wokół polskiego wydania książki B. Eichengreene'a "Golden Fetters"

• Magazyn Ekonomiczny - wywiad pt. Wokół książki B. Eichengreene'a „Złote kajdany. Standard złota i Wielki Kryzys 1919–1939”. Gościem Grzegorza Chlasty był Stefan Kawalec, prezes firmy doradztwa strategicznego Capital Strategy, były wiceminister finansów, współautor „planu Balcerowicza”.